100 SORUDA İMAR BARIŞI SORULAR-CEVAPLAR

- 20.7.1966 tarihli 775 sayılı “Gecekondu Kanunu” ile 7143 sayılı Kanun arasındaki benzer veya farklı yönler:

20.7.1966 tarihli 775 sayılı “Gecekondu Kanunu” ile 7143 sayılı Kanun arasındaki benzer veya farklı yönler:

Bu iki yasa arasındaki en büyük benzerlik, 775 sayılı kanun Gecekonduyu ıslah, tasfiye ya da yıkmakta iken 7143 sayılı Kanun ise Kaçak ıslah etmektedir.

Cumhuriyetin ilanından sonraki kırk yıllık plansız dönem içerisinde gecekondu sorununun tam olarak anlaşılamadığı ve bundan dolayı bu dönemde 6188 sayılı yasanın dışında çıkarılmış tüm yasaların genel konut sorununu içerdiği görülmektedir. Planlı dönemde ise salt gecekondu sorununa yönelik olarak 1966 yılında 775 sayılı “Gecekondu Yasası” çıkarılmıştır. Bu yasa ile merkezi ve yerel yönetimlerin gecekondu sorununa yönelik uyguladıkları politikaların temel ilkeleri saptanmıştır. Yasanın 1. maddesinin, “Mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımının önlenmesi ve bu amaçlarla alınması gereken tedbirler hakkında bu kanun hükümleri uygulanır.” biçiminde tanımlandığı görülmekte ve bu gerekçe doğrultusunda sorunun çözümü amaçlanmaktadır.

 Gecekondu ıslahı ne demektir?

Gecekondu ıslahı uygulama ilkesi yasanın 22. maddesinde, “Gecekondu ıslah bölgelerinde bulunup da, belediyelere ait olan veya bu kanun uyarınca belediyelerin mülkiyetine geçmesi gereken arazi ve arasalar üzerinde, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan gecekondulardan, bu sahalar için yapılacak imar ve ıslah planları ve mevzuat icaplarına göre olduğu gibi veya değiştirilerek korunması mümkün olanları, planın tanziminden sonra yapılacak bildiriden itibaren en geç 2 yıl içinde yönetmelik esasları dairesinde sahipleri tarafından imar ve ıslah edilir. Aksi halde bu yapıların verilen süre zarfında yıktırılması yoluna gidilir. Sahipleri tarafından yıktırılmayan yapılar, enkazı sahiplerine ait olmak üzere belediyelerce yıktırılır ve yıkım masrafı %10 fazlasıyla ilgiliden alınır.” ibaresiyle geçmektedir. Kısaca durumu iyileştirilebilecek gecekonduların ya da gecekondu bölgelerinin, merkezi ve yerel yönetim eliyle ya da gecekondu sahiplerince oturulabilecek standartlara getirilmesi ilkesi benimsenmiştir.

 Gecekondu tasfiyesi ne demektir?

Gecekondu tasfiyesi, ıslah edilmesi mümkün olmayan gecekonduların, tarihi eserlerin çevresinde bulunan ve onların değerini azaltan tek tek yapıların ya da bu nitelikte yapıların yoğun durumda bulunduğu semtlerin tamamen ortadan kaldırılması anlamına gelmektedir. Bu konu, yasaya ait uygulama yönetmeliğinin 86 ve 87. maddelerinde aşağıdaki ifadelerle yer almaktadır:

Madde 86- Gecekondu kanunun 16. maddesi gereğince tespiti gereken ıslah ve tasfiye bölgelerinin tespitinde aşağıdaki esaslar göz önünde tutulacaktır:

1- Afete maruz sahalar,

2- Gayri sıhhi ve iskana müsait olmayan sahalar,

3- Tarihi ve turistik sahalar,

4- Amme hizmetlerinin götürülmesine imkan olmayan veya çok gayri iktisadi olan sahalar,

5- Normal şehircilik prensipleri içerisinde tahsisi mümkün olmayan sahalar,

6- Gecekondu ıslah bölgesi olarak ayrılması arsa kıymeti bakımından gayri iktisadi olan sahalar,

Madde 87- Gecekondu bölgelerinde tasfiyeye tabi tutulacak gecekondular;

1- Yukarıda bahsedilen tasfiye bölgelerindeki gecekondular,

2- Plan ve mevzuat icaplarına göre tamir veya değiştirilmesi mümkün olmayan gecekondular,

3- Gecekondu kanunu ve bu kanuna ait yönetmeliğe ait uydurulamayan gecekondular,

4- Islah bölgelerinde imar ve ıslah planı tatbikatı dolayısıyla kaldırılması icap eden gecekondulardır.”

 Gecekondu önlenmesi ne demektir?

Yasanın 18. maddesinde “yeniden gecekondu yapımının önlenmesi” olarak geçen maddede kısa ve uzun vadede önleme olmak üzere iki çözüm olanağı öngörülmektedir. Bu ilke kapsamında, gecekonduların yapılırken ya da yapıldıktan sonra derhal yıkılması yoluyla kısa vadede çözüm aranmıştır. Uzun vadede önleme ise büyük kentlerdeki gecekondu sorununun tüm etkenleriyle ele alınıp değerlendirilmesiyle mümkündür.

Yasa gecekondular için kısa dönemde önleme biçimini getirmiştir. Bu da daha önce içeriğini belirlediğimiz l8. maddede tanımını bulmuştur. Gecekondu yapımını önleme, yasanın benimsediği kısa dönemde önleme ve bir de uzun dönemde önleme olmak üzere iki ayrı biçimde uygulanmaktadır. Kısa dönemde önleme, olumlu ve olumsuz önleme olarak 2 şekilde yorumlanmaktadır. Olumsuz önleme, bir gecekondunun yapılırken ya da yapıldıktan sonra yıkılması demektir. Olumlu önleme ise, konut sunusu arttırılarak çareyi gecekonduda bulan ailelerin olağan yollardan konut gereksinimini karşılamaktır.

Uzun dönemde önleme ise sorunun kökenine inerek diğer olgular ve politikalarla ilişki kurup ortak yasalar hazırlayarak tüm önlemleri almaktır. Yani İstanbul’da 1950 yılında 11.750 olan gecekondu sayısının 1961 yılında 82.700 gecekonduya çıkmasıdır.

Kapsam: Kanun mevcut gecekonduların ıslahı, tasfiyesi, yeniden gecekondu yapımının önlenmesi ve bu amaçlarla alınması gereken tedbirleri içerir. Bunun yanında gecekondu alanları için tasfiye bölgeleri, ıslah bölgeleri ve önleme bölgeleri tanımları getirmektedir.

Hangi tür yapılar için geçerlidir?

Gecekondu türündeki yapılar için geçerlidir. Kanunun 2. maddesinde gecekondu kavramının tanımı yapılmaktadır. Buna göre “Gecekondu” deyimi ile imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genel hükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine ait olmayan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızası alınmadan yapılan izinsiz yapılar kastedilmektedir.